Crkva Sv. Petra i Pavla u Rasu Foto: Dragan Mujan/Shutterstock
Na samo dva kilometra od centra Novog Pazara nalazi se najstariji spomenik crkvene arhitekture u Srbiji i prvobitno sedište Raške episkopije – crkva Svetih apostola Petra i Pavla.
Prema legendi iz 17. veka, crkvu je osnovao apostol Tit, učenik i sledbenik apostola Pavla.
„Crkva apostola Petra i Pavla, poznatija pod nazivom Petrova crkva u Rasu, sagrađena je u IX veku na temeljima crkve iz VI veka, u stilu preromanske arhitekture u obliku rotonde i smatra se da ju je podigao neko iz dinastije koja je stolovalo pre Nemanjića – Vlastimirovići. Postoji predanje iz XVII veka da je na ovom mestu bila crkva još u I veku, koju je podigao apostol Tit, pa je to bio jedan od argumenata Svetog Save da naša crkva dobije autokefalnost, pošto je tada autokefalnost mogla da dobije crkva koja ima hramove, ili ostatke hramova iz apostolskog perioda“, ispričao je svojevremeno otac Tomislav Milenković, lokalni sveštenik, za portal religija.rs.
Crkva potiče iz ranog vizantijskog doba, dok freske iz njene unutrašnjosti potiču iz 10, 12. i 13. veka. Crkva je jedanako važna i verski i istorijski, a na Uneskovoj je listi Svetske baštine od 1979. godine u sklopu spomenika srednjeg veka objedinjenih pod zaštićenom celinom Stari Ras.
Crkva u kojoj su kršteni Nemanjići
Neki od najznačajnijih događaja iz perioda vladavine dinastije Nemanjića su vezani za ovu crkvu.
Ovde je Stefan Nemanja primio pravoslavnu veru, a tu su kršteni i njegovi sinovi – Stefan, Vukan i Rastko (kasnije Sveti Sava). Krstionica u kojoj su kršteni i danas postoji u crkvi- reč je o okruglom otvoru u podu prečnika oko 50,60 centimetara i dubine oko 30, 40 centimetara.
Stefan Nemanja je ovde iznosio pred sabor (sveštenstvo i vlastela) neka od najvažnijih pitanja, tu je, između ostalog, doneta i odluka o progonu bogumila.
Na saboru kod Petrove crkve dana 25. marta 1196. godine, Nemanja je predao presto Stefanu Prvovenčanom, a na istom mestu episkop raški je zamonašio Nemanju i njegovu ženu Anu. Nakon sticanja crkvene samostalnosti 1219. godine, prvi srpski arhiepiskop postaje Sava Nemanjić sa sedištem u manastiru Žiča, a sedište Raške episkopije ostaje u Petrovoj crkvi. Međutim, podizanjem velelepnih crkvenih objekata u blizini (Sopoćani, Đurđevi stupovi, Studenica…) Petrova crkva polako gubi značaj koji je imala. U kasnijim godinama, u pisanim izvorima se veoma retko spominje, a pouzdano se zna da je 1455. godine bila u rangu mitropolije, beleži Vikipedija.
Od tada je nekoliko puta dograđivana i obnavljana, a čak je u jednom periodu bila pretvorena u vojni magacin. Nakon Prvog balkanskog rata vraćena joj je prvobitna namena.
Nadgrobni spomenici i „novopazarski nalaz“
Prilikom iskopavanja na lokalitetu Petrove crkve, slučajno je 1956. godine otkriveno poznato blago koje je u naučnoj literaturi poznato kao „novopazarski nalaz“ – brojni predmeti od zlata, perle od ćilibara, grčke vaze… Pretpostavlja se da je reč o jednom grobu, pri čemu je uz pokojnika bilo sahranjeno i sve njegovo bogatstvo.
Crkva je okružena pravoslavnim grobljem, a ovi nadgrobni spomenici predstavljaju najubedljivije svedočanstvo o životu i delovanju ljudi u prošlosti. Iz perioda 12. i 13. veka potiču i spomenici u obliku niskog sanduka sa konturom ljudske glave na gornjoj površini koji se nalaze oko Petrove crkve. Na spomenicima iz perioda od 16. do 19. veka, većinom u obliku krsta, predstavljene su glave pokojnika, koje su često kombinovane sa geometrijskim ili floralnim ornamentima.
Izvor: Nova.rs
